Έτσι κάποια αγόρια

μετράνε τις λέξεις σαν πληγές

κάθε “πούστης” και μαχαίρι

κάθε γέλιο και φτύσιμο.

ήταν μονάχα δεκατριών

και κουβαλούσε όλο το σκοτάδι των άλλων

στο λεπτό του στήθος

δεν ήθελε να πεθάνει —

ήθελε

απλώς να σταματήσει ο κόσμος

να τον σκοτώνει καθημερινά.

Αντίο μικρέ μου.

[Kanellos Cob, Nico Stamatopoulos]

Στη σημερινή παρουσίαση του βιβλίου επιλέγω να τοποθετήσω τον εαυτό μου κάπου εκεί στα 90ς και βιβλιογραφικά στο κεφάλαιο Η επιστροφή της αδερφής. Θα σταθώ σαν τον Ιανό, με μισό πρόσωπο να κοιτάζει το παρελθόν και το άλλο πρόσωπο κοιτάζοντας ένα μέλλον που έχει γίνει πλέον παρόν. Αρωγός μου σε αυτή την προσπάθεια είναι ο αμερικάνος ακαδημαϊκος Ντέβιντ Άλπεριν, ο οποίος είχε συγγράψει το 2009 ένα βιβλίο με τον τελείως σκωπτικό τίτλο How to be gay?

Και ξεκινώ με τα 90ς:

Κάποτε είχα γνωρίσει έναν πούστη. Με γκάβλωνε τόσο πολύ που τον έβρισκα και τον πηδούσα κάθε μέρα – για ενάμιση χρόνο περίπου. Στο ενδιάμεσο πηγαίναμε βόλτες, τα λέγαμε και θαύμαζα πόσο χαριτωμένα κινούταν, το σπάσιμο των χεριών του, το κουνιστό του περπάτημα. Μα όσο κι αν τον γαμούσα, έμενε ανικανοποίητος, τα γκαβλόλογά μου και η περιποίηση μετά το χύσιμο τον ενοχλούσαν, μέχρι που μου το είπε ξεκάθαρα: θέλω να με πετάς στο κρεβάτι και να απομακρύνεσαι δίχως να νοιάζεσαι για μένα – κάνε ένα τσιγάρο!

Μα ακόμα πιο πολύ με παραξένεψε μια αξίωσή του, αφού είχε περάσει κανά εξάμηνο: θέλω να σε γαμήσω κι εγώ. Αυτό στην αρχή μου φάνηκε αστείο, αλλά κράτησα σοβαρό ύφος και του είπα «οκ», κι έτσι άρχισε να γαμάει κι αυτός πού και πού. Στις βόλτες μας περάσαμε κι από ένα πάρκο όπου ακούστηκε μια φωνή που απευθύνονταν σε μένα: «Πάλι ξανθό διάλεξε!» Είμασταν λοιπόν και επίσημα ζευγαρωμένοι;

Μην ξεχνάμε ότι τότε ήταν τα 90s και τέτοιες ερωτήσεις σε πιο συμβατικά πλαίσια απαντούταν  ως εξής: «έχω Σχέση» με «Σ» κεφαλαίο και πολύ κόρδωμα. Αν ζούσαμε στα 80s θα έλεγαν «αυτοί οι δυο το δέσανε φιόγκο». Κι αν βρισκόμουν στα σκοτεινά σωθικά ενός γκέι μπαρ, από όπου πάντα ήθελα να δραπετεύσω, θα μάζευα ματιές από αδερφές που θα με πλησίαζαν με πλείστες δικαιολογίες.

Μα αυτά στη Θεσσαλονίκη.

Με τη φοιτητική μου ιδιότητα κι ως μέλλων μηχανικός υπολογιστών ήμουν από τους πρώτους που μπήκε στο ιντερνέτ. Κι ένας άλλος κόσμος ανοίχτηκε μπροστά μου. Έμαθα ότι είμαι «γκέι» και μάλιστα το ιδανικό ήταν να είμαι σε ζευγαρωτή σχέση με άτομο συμβατό με την ηλικία, την κοινωνική τάξη μου και το εισόδημά μου. Γιατρός και δικηγόρος, φερ’ ειπείν. Και έπρεπε να είμαστε και οι δύο vers για να τσακίζουμε την πατριαρχία.

Αυτά στην Αμερική.

Μου άρεσε η Αμερική, μου άρεσε να είμαι out, γκέι, περήφανος και να μάχομαι για τα δικαιώματά μου (και των άλλων). Αλλά πρώτα, έπρεπε, μέσα σε αυτή τη γκέι μοναξιά μου να σφυρηλατήσω μέσα από την εφημερίδα «Ο Πόθος» μια νέα ταυτότητα, ένα νέο τρόπο να ζεις, πρώτα απ’ όλα για να βρίσκω ομοϊδεάτες για να γαμιόμαστε όπως θέλουμε. Μια γκέι ταυτότητα.

Η γκέι ταυτότητα πηγή δυστυχίας

Τι ήταν αυτό που παλιότεροι γκέι, συγνώμη «αδερφές», γνώριζαν καλύτερα από εμένα; Άκουγα προσεκτικά τις ιστορίες τους, τις αφηγήσεις, τα κατορθώματά τους και κοκκίνιζα από γκάβλα μέχρι τα αυτιά. Πολύ σύντομα άρχισα να διαπιστώνω ότι αυτή η νέα γκέι ταυτότητα ήταν τόσο στενή που δεν μπορούσε να χωρέσει ποτέ όλη τη γκέι επιθυμία. Σύμφωνα με τον Άλπεριν:

Η γκέι ανδρική επιθυμία στην πραγματικότητα συμπεριλαμβάνει ένα καλειδοσκοπικό εύρος από queer πόθους – από επιθυμίες και αισθήσεις και απολαύσεις και συναισθήματα – που υπερβαίνουν τα όρια οποιασδήποτε μοναδιαίας ταυτότητας και εκτείνονται πέρα από τις λεπτομέρειες της γκέι ανδρικής ύπαρξης.

Έτσι άρχισαν οι συνεντεύξεις με τον Χριστιανόπουλο, τα πρώτα δειλά άρθρα κατά του γκέι γάμου ως ελέγχου μιας αδυσώπητης γκάβλας που μας κατέκλυζε και ως ενσωμάτωσης στον κύριο κορμό της κοινωνίας. «Να καταλάβουμε τους δρόμους», φωνάζαμε, όχι εν είδει μιας γκέι πράηντ, αλλά μάλλον να βγούμε από τις τρύπες μας και να ψωνιζόμαστε φανερά και πρόστυχα σε κάθε γωνιά αυτής της πόλης. Θα λέγαμε σήμερα ότι ήταν το πρώτο κάλεσμα για «ορατότητα».

Και για να πάμε πάλι σαν μπαλάκι πινγκ-πονγκ στην Αμερική και πάλι στον Άλπεριν:

Αυτός είναι ο λόγος που ένα κοινωνικό κίνημα που βασίζεται στην γκέι ταυτότητα οριζόμενη από την αποκλειστική αναφορά στους γκέι ανθρώπους – με τα LGBTQ κοινωνικά κέντρα και οργανώσεις της, τα λεσβιακά, bi και γκέι περιοδικά και μυθιστορήματα και τις ταινίες και την ποπ μουσική και τα τηλεοπτικά σόου και τα καλωδιακά κανάλια της, τις γειτονιές, τα μπαρ, κλαμπ, θέρετρα διακοπών και τις εκκλησίες της, τους πολιτικούς εκπροσώπους και ηγέτες και τις ομάδες πίεσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πορείες στους δρόμους και τις διαδηλώσεις, τις θεωρητικές και ακαδημαϊκές σημαντικές ανακαλύψεις της, τις ιστορικές ανακαλύψεις, τα πανεπιστημιακά μαθήματα και τους τομείς έρευνας – αυτός είναι ο λόγος που όλη αυτή η εμπορική και πολιτική και πολιτισμική δομή της γκέι ταυτότητας παραμένει μια διηνεκής απογοήτευση, αφήνοντας πολλά μέλη της γκέι εκλογικής περιφέρειας αενάως ανικανοποίητα. Η γκέι ταυτότητα – η gayness περιορισμένη στην ταυτότητα ή κατανοητή ως ταυτότητα – αποτυγχάνει να εννοήσει την ανδρική ομοφυλοφιλική επιθυμία στο απρόβλεπτο, μη συστηματικό σύνολό της. Απαντά μόνο σε μία διάσταση της γκέι ανδρικής υποκειμενικότητας.

Κι όμως, η ταυτότητα έχει καταστεί η προτιμώμενη κατηγορία για να σκεφτόμαστε για την ομοφυλοφιλία. Επιπλέον, έχει προαχθεί εις άμεσο βάρος της ικανοποίησης ή του συναισθήματος ή της υποκειμενικότητας.

* * *

Θα έλεγα ότι ο νέος ακτιβισμός, από το 2005 και μετά, με τα ιντερνετ, τις οθόνες και τη δικτύωση έφερε αμάσητα στην Ελλάδα όχι μόνον την «ορατότητα» (η ορατότητα είναι έλεγχος, είχε πει κάποιος), αλλά και τις ΛΟΑΤ ταυτότητες, το πράηντ, έναν νέο κουήρ φεμινισμό, το coming out, την γκέι περηφάνεια και, εν πάσει περιπτώσει, τον ίδιο τον συγχρονο γκέι που εισέρχονταν από την κεντρική πύλη στην καθημερινή πραγματικότητα. Άλπεριν ξανά:

Το λεσβιακό και γκέι κίνημα έχει πολεμήσει εδώ και καιρό ώστε να κερδίσει για τους queer ανθρώπους τη θέση μιας πολιτικής μειονότητας. Έχει προσπαθήσει σκληρά για να πείσει τους άλλους να μας βλέπουν οριζόμενους από μια πολιτική κατηγορία – ήτοι, την γκέι ταυτότητα – γιατί μια τέτοια κατηγορία είναι ηθικά ουδέτερη. Και έτσι το λεσβιακό και γκέι κίνημα μάς έχει παρουσιάσει ως μέλη μιας κοινωνικής ομάδας που έχει υποφέρει και συνεχίζει να υποφέρει, αν και όχι από δικό μας πταίσμα, τόσο από επίσημες όσο και από ανεπίσημες διακρίσεις – που κυμαίνονται από έλλειψη ίσων δικαιωμάτων μέχρι την ανεπίσημη αγένεια και δυσφήμιση. Το να είσαι γκέι, κατ’ αυτή την άποψη, σημαίνει να είσαι μέλος μιας κοινωνικά μειονεκτούσας μειονότητας. Αυτή είναι σίγουρα μια αρκετά δίκαιη άποψη της κατάστασής μας.

Το τίμημα είναι ότι όλα αυτά γίνονται σε βάρος της υποκειμενικότητας. Σίγουρα κάτω από τα φτερά της γκέι ταυτότητας (όσο πιο συμπαγής, τόσο το καλύτερο) μπορούμε ως οργανωμένη μειονότητα να διαπραγματευτούμε με την κοινωνία και να εξασφαλίσουμε ότι ποτέ ξανά λ.χ. δεν θα μας δουν ως αντικείμενο της ψυχιατρικής.

Παρά τα αδιαμφισβήτητα οφέλη της, η gay pride μάς αποτρέπει τώρα να γνωρίζουμε τους εαυτούς μας.

Τι θα μπορούσε να σημαίνει με πιο πολλά λόγια αυτός ο αφορισμός; Ίσως ότι δίνουμε περισσότερη έμφαση στο ποιοι είμαστε παρά στο πώς αισθανόμαστε. Άλπεριν μια τελευταία φορά:

Κάνοντας μερικά βήματα πίσω από τις λεπτομέρειες της queer ζωής, βρίσκουμε καταφύγιο σε αβλαβείς γενικότητες: στην προώθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, στον εορτασμό της ποικιλομορφίας, στην εκτίμηση της διαφοράς, στην υποστήριξη του πολυπολιτισμικού, στη μάχη για την κοινωνική δικαιοσύνη.

Ίσως ο αναγνώστης του «Πόθου» να μην περίμενε τέτοιες εξελίξεις. Άλλωστε πέρα από μια έντονη παρουσία ενημερωτικού υλικού για τον HIV/AIDS, στα 90s ο τρόμος για τον HIV γενικά υπήρξε τόσο μοιρολατρικός όσο και σήμερα, μόνο που λίγοι δίνουν σημασία σε μια ασθένεια που μπορεί να τεθεί υπό πλήρη ιατρικό έλεγχο, μια ασθένεια που δεν είναι διάγνωση θανάτου.

Εδώ θα συγκρίνω και πάλι Αμερική και Ελλάδα.

Λείπουν οι εντόπιες διαδηλώσεις και ακτιβισμός του AIDS, λείπουν οι πορείες που νομιμοποιούσαν την οργή και τον φόβο, λείπουν όλα αυτά που ιστορικά οδήγησαν στη δημιουργία του σύγχρονου γκέι.

Αν κάτι δηλαδή λείπει από τη σημερινή ΛΟΑΤ «κοινότητα» είναι η έλλειψη της ιστορίας. Σχεδόν όλος ο λόγος της είναι δοτός, παπαγαλισμένος από το εξωτερικό, δίχως μνήμη, δίχως νεκρούς.

Τι ήξεραν, λοιπόν, οι παλιές αδελφές. Γιατί ένας φίλος μου συμφώνησε κουνώντας με μετάνοια το κεφάλι με τις θέσεις του Ταχτσή για την γκέι απελευθέρωση, φωνάζοντας «στο τέλος δεν θα μείνει κανένας να μας γαμήσει!» Πράγματι, ο διαχωρισμός μεταξύ γκέι και έτερο είναι ισχυρότερος από ποτέ. Από εκεί που τα πράγματα ήταν στο «φλου», τώρα, με τη βοήθεια σημαινόντων που φωνάζουν είμαι γκέι δύσκολα περνάει κανείς το ρυάκι που μας χωρίζει – κοντεύει να γίνει ποτάμι.

Δεν είναι ωραίο να ζει κανείς στο παρελθόν και για το παρελθόν. Το βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα, θα διέτρεχε τον κίνδυνο να γίνει αντιληπτό ως μια ιερολογία, μια αναλυτική περιγραφή μιας άγιας αγελάδας που οφείλουμε (αγανακτισμένα, με αναμνήσεις, με κρυφά χαμόγελα, με σοφία) να προσκυνάμε. Είναι το τελευταίο κεφάλαιο που ανοίγει δρόμους για το σήμερα και το μέλλον.

Τι απέγινα όμως κι εγώ μετά από όλα αυτά. Σίγουρα δεν με εκφράζει το φεστιβάλ «αξιοπρέπειας», όπως αποκαλούν ορισμένοι το πράηντ. Μένω στη σκιά, όπως τότε που καραδοκούσα στα πάρκα της παραλίας. Μένω εκτός, κάνοντας περήφανη τη Gayle Rubin που λέει ότι πηγή του πόθου μεταξύ των δυο μπορεί να είναι και μια ακραία διαφορά ηλικίας. Δεν υποκύπτω σε μια μονογαμική, αγαπητική, με συμβατές ηλικίες, αμοιβαία, ασφαλή σχέση. Διαβάζω το βιβλίο του Γιαννακόπουλου ενθυμούμενος, μαθαίνοντας και προσαρμόζομενος σε ένα νεοφερτο είδος ανθρώπου που δεν θέλει να ενταχτεί, που δεν πιστεύει στον δικαιωματισμό, αλλά αδημονεί να επιτεθεί και να καταστρέψει με την ανωμαλία του.

Ίσως έτσι κλείνει κάποιος κύκλος. Μας λέγανε «ανώμαλους» μα τώρα το φέρνουμε στο μπράτσο σαν παράσημο. Μερικοί το λένε και κουήρ.

* * *

Μέσα στο βιβλίο τίθεται το ζήτημα της ανάδυσης της δυτικής γκέι ταυτότητας τη δεκαετία του 1970, καθώς και της κριτικής που αυτή δέχτηκε από διανοούμενους πονηρούς, αναφορικά με την εμπορευματοποίηση του ανδρισμού και κατά συνέπεια την απώλειά του και τη σταδιακή εξαφάνιση των πραγματικών ανδρών που θα «βάλουν κάτω τις αδερφές». Αυτή η αντίληψη της ομοφυλοφιλίας ως δυτικό κατασκεύασμα μού είναι εξαιρετικά οικεία. Την έχω βιώσει στο πετσί μου ως μια μορφή ρατσισμού που διαπερνούσε μεγάλα τμήματα της Αριστεράς και, σε μικρότερο βαθμό, της Αναρχίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τότε, το να είσαι ανοιχτά γκέι σήμαινε συχνά ότι θεωρούσουν προϊόν του καπιταλισμού. Παρόλο που η έκδοση ορθά επισημαίνει την ύπαρξη πληθώρας ομοερωτικών σχέσεων κατά τις δεκαετίες 1950 έως 1970, θεωρώ πως η πιο κρίσιμη διαφορά που πρέπει να αναγνωριστεί είναι η διαφορά στη δημόσια έκφραση. Η δυνατότητα ή μη να εκφράσει κανείς την ταυτότητά του δημόσια είναι ικανή να καθορίσει τη θέση του στην ελληνική κοινωνία. Ακόμα και στην ευρύτερη Αριστερά υπήρχαν άτομα με ομοφυλοφιλικές πρακτικές, αρκεί αυτές να μην εκδηλώνονταν δημόσια. Σήμερα, ενώ συμμερίζομαι την κατεύθυνση της κριτικής σχετικά με την εμπορευματοποίηση και τον νεοφιλελεύθερο χαρακτήρα του ΛΟΑΤΚΙ κινήματος, παρατηρείται η ανάδυση νέων φωνών που επαναφέρουν τη ρητορική ότι η έκφρασή μας είναι ξενόφερτη και δυτική. Αυτό που συχνά παραγνωρίζεται είναι ότι πολλοί από εμάς ταυτιστήκαμε με τα αποκλίνοντα και περιθωριοποιημένα στοιχεία της Δύσης, όπως εγώ με το πανκ, ακριβώς επειδή βιώναμε καταπίεση και κακοποίηση από τις τοπικές, μυστικοποιητικές εκδοχές της ομοφυλοφιλίας. Δεν θέλαμε απλώς να κάνουμε ό,τι θέλουμε στο κρεβάτι μας. Θέλαμε να υπάρξουμε δημόσια, να φωνάξουμε στον δρόμο μαζί με τους γκόμενους και τις συντρόφισσές μας. Κι όμως, ακόμη και σήμερα πληθαίνουν οι φωνές που επιμένουν να μας πουν ότι είναι ο καπιταλισμός ή ο ιμπεριαλισμός το βασικό πρόβλημα, φτάνοντας μέχρι και στο σημείο να μιλούν θεωρητικά για μια Διεθνή των γκέι. Παρά ταύτα, όσο κι αν κάποιοι ισχυρίζονται ότι μια καταπίεση προηγείται της άλλης, ολοένα και περισσότερα άτομα σε διάφορα σημεία του κόσμου θα συνεχίσουν να αναζητούν τις επιθυμίες και την ορατότητά τους, παρά τις δύσκολες συνθήκες που αντιμετωπίζουν. Αν δεν βρεθούμε εμείς δίπλα τους, αν δεν υπάρξουν ριζοσπαστικά συλλογικά εγχειρήματα που να τους αγκαλιάσουν και να σταθούν αλληλέγγυα, τότε πράγματι θα τους προσεγγίσει ο νεοφιλελεύθερος δυτικός ιμπεριαλισμός. Όχι επειδή είναι αναπόφευκτο, αλλά επειδή εμείς δεν θα τα έχουμε στηρίξει. Οπότε θα ήθελα να ρωτήσω τον συγγραφέα τη γνώμη του… Ο μόνος τρόπος να μην καταλήουμε στη νεοφιλελεύθερη γκέι ταυτότητα και να γίνουμε εργαλείο της, είναι να σεβαστούμε και να εναρμονιστούμε με τις ιδιαιτερότητες και τις παραδόσεις του έθνους μας;

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στον Πόθο #19, Χειμώνας 1997.

Τίποτα από όσα περίμενα να δω στο Άμστερνταμ δεν κινούσε την περιέργειά μου τόσο όσο τα γκέι μπουρδέλα του, ή, όπως τα αποκαλεί ο ταξιδιωτικός οδηγός «houses with boys». Με τι θα έμοιαζε άραγε ένα ανδρικό μπουρδέλο; Φανταζόμουν μικρά βρόμικα δωμάτια και άγρια αγόρια με ύφος Τζέιμς Ντιν να καβαλικεύουν φτηνές μεταλλικές καρέκλες περιμένοντας… Με αυτές τις σκέψεις είχα μπει σε ένα δρομάκι στο κέντρο του Άμστερνταμ, κοιτάζοντας μετά από λίγο μια απλή εξώπορτα. Ήμουν έτοιμος να μάθω. Μαζεύοντας το κουράγιο μου, άνοιξα την πόρτα και μπήκα μέσα.

Καθώς τα μάτια μου προσαρμόζονταν στο χαμηλό φωτισμό, ανακάλυψα ότι βρισκόμουν σε ένα μικρό, απλό μπαρ, σαν κι αυτά που βρίσκει κανείς δίπλα στην τραπεζαρία των επαρχιακών ξενοδοχείων, Υπήρχαν καμιά δωδεκαριά σκαμπό στο μπαρ, ένας καναπές και μερικές μεγάλες πολυθρόνες, Κατευθύνθηκα προς την ασφάλεια του μπαρ, όπου βρίσκονταν ένας μεσήλικας άντρας και ένας μπάρμαν γύρω στα 25, πριν ριψοκινδυνέψω μια ματιά πίσω προς τη μεριά των αγοριών. Καθισμένη ανέμελα στους καναπέδες υπήρχε μια παρέα από 6-7 νεαρούς άντρες. Είχαν τις αργές, γεμάτες αυτοπεποίθηση κινήσεις εκείνων που έχουν μεγάλη ενεργητικότητα και καμία ιδιαίτερα δουλειά να κάνουν. Χαμογέλασα φιλικά και τους έλεγξα με τα μάτια. Κάθε νεαρός που κοίταζα, ανταπέδιδε το βλέμμα μου με μια ανεπαίσθητη γκριμάτσα φιλικού χαμόγελου. Ένα από όλους ξεχώριζε. Ήταν εξαιρετικά όμορφος και ίσως ο πιο νέος από την παρέα. Ήταν όχι τόσο ψηλός, μελαχρινός και με πυκνά μαύρα μαλλιά. Ακόμα κι από την άλλη άκρη του δωματίου, μπορούσα να δω ότι είχε εξαιρετικά μάτια, άτακτα και γεμάτα με αγορίστικο παιχνίδισμα.

Γύρισα ξανά προς το μπαρ και παρήγγειλα μια μπύρα.

Αργά, το κοντό, μελαχρινό αγόρι περιπλανήθηκε στο δωμάτιο και τελικά έκατσε δίπλα μου. Γύρισα και του χαμογέλασα. Αυτός χαμογελούσε αχνά, όπως κάποιος που συναντά έναν άγνωστο στον οποίο δεν ξέρει αν θέλει να μιλήσει. Γεμάτος αβεβαιότητα, κοίταξα αλλού. Καθώς το έκανα, το νεαρός άνδρας εγκατέλειψε αυτό που έδειχνε μια προσπάθεια να με ελκύσει παίζοντάς το αδιάφορος. Στηριζόμενος στο μπράτσο του, γλίστρησε προς το μέρος μου. Το χαμόγελό του, εντελώς ανεπιτήδευτο, ήταν τώρα μια μεγάλη νεανική γκριμάτσα. Έμοιαζε να λέει “εντάξει, παίξαμε το παιχνίδι μας, τώρα ας μιλήσουμε”.

“Hallo”, είπε με μια βαριά προφορά. Κοίταξα ντροπαλά προς το μέρος του και παρατήρησα τις πυκνές, μακριές βλεφαρίδες του. Κούνησα το κεφάλι μου και χαμογέλασα ελαφρά. Έδειχνε να μην ξέρει τι να πει μετά, οπότε έκανε μια ακόμα γκριμάτσα. Πήρε το χέρι μου από το μπαρ και το κράτησε ανάμεσα στα δικά του.

“Είμαι ο Κάρλο”, είπε σκύβοντας πιο κοντά μου. “Γεια σου, Κάρλο”, απάντησα. “Τι κάνεις εδώ;” Η ερώτησή μου ήταν ηλίθια, και ο Κάρλο έμεινε άναυδος. Με κοίταξε κατάπληκτος. Άνοιξε το στόμα του σαν να ήθελε να πει κάτι, μετά το έκλεισε και απλά χαμογέλασε.

“Εργάζεται εδώ πέρα”, είπε ένας άλλος ψηλότερος νεαρός άντρας με βαμμένα ξανθά μαλλιά που καθόταν τόσο κοντά μας όσο χρειαζόταν για να ακούει αυτά που λέγαμε. “Το ίδιο κι εγώ”, είπε με τέλεια Αμερικάνικη προφορά. “Ο Κάρλο δεν μιλά σχεδόν καθόλου Αγγλικά”.

“Δεν του χρειάζεται”, απάντησα κάπως απότομα, και ο ξανθός αποτραβήχτηκε. “Τι κάνεις εδώ πέρα”, ρώτησα τον Κάρλο, έχοντας πάρει κάμποσο θάρρος. “Γαμάω!” απάντησε ο Κάρλο. “Γαμήσω εσένα”, πρόσθεσε, “εδώ και τώρα!” “Μα μόλις μπήκα!”, διαμαρτυρήθηκα. Ο Κάρλο έσκυψε και γέλασε σιγανά στο αυτί μου. “Γαμήσω τον κώλο σου μέχρι μην μπορείς περπατήσεις!” Ακουγόταν σαν μια φράση που του την είχε μάθει κάποιος να τη λέει απ’ έξω. “Ὄχι”, είπα, “χρειάζομαι να πιω ένα ποτό και να χαλαρώσω. Ίσως αργότερα. Όταν έφυγε ο Κάρλο, το ξανθό αγόρι έκατσε στο σκαμπό δίπλα μου. Τα ξανθά μαλλιά του ήταν κοντοκουρεμένα. Ήταν αρκετά ευθύς στη συμπεριφορά του, και αμέσως έμαθα ότι τον έλεγαν Terry, ότι ήταν από το Cleveland τη Αμερικής κι ότι γούσταρε πολύ που δούλευε εκεί. Μιλώντας για το ένα και για το άλλο, άρχισα να τον ρωτάω περισσότερα για τη δουλειά του. Δε βαριόταν να κάθεται έτσι όλο το απόγευμα; Σίγουρα, μου απάντησε, αλλά μερικές μέρες ήταν πολύ απασχολημένος. Αλλά πώς τα κατάφερνε σ’ εκείνες τις φορτωμένες μέρες; Δεν επέμεναν όλοι οι πελάτες του να χύσει, εξήγησε – στην πραγματικότητα πολλοί δεν ενδιαφέρονταν ή δεν ήθελαν.

“Αλλά άμα το θέλουν το κάνεις;” “Οτιδήποτε θέλει ο πελάτης, το έχει.” “Τα πάντα;” “Σίγουρα”, απάντησε ο Terry. “Δεν είναι τζάμπα”. Οι τιμές τότε ήταν 200 γκίλντερ, περίπου 30.000 δρχ. “Πρέπει να είναι ασφαλές”, συνέχισε, “από εκεί και πέρα, οτιδήποτε.” “Ώστε ο Carlo το εννοούσε όταν προσφέρθηκε να με γαμήσει;” “Σίγουρα”, απάντησε με ένα μορφασμό. “Τι ίδιο θα έκανα κι εγώ.” “Και γαμιέστε κιόλας;” “Με προφυλακτικό, φυσικά”, είπε. “Σχεδόν όλοι μας το κάνουμε.”

“Αλλά όχι όλοι;” “Όχι”, απάντησε με σταθερότητα. “O Carlo δεν το κάνει.” Έσκυψε εμπιστευτικά προς τη μεριά μου. “0 Carlo είναι στρέιτ του κερατά. Έχει γκόμενες σε όλο το Άμστερνταμ.” Για κάποιο λόγο, λυθήκαμε και οι δύο στα γέλια και του κέρασα μια μπύρα. “Ο Carlo θα γαμηθεί μάλλον αργότερα στο μέλλον, αλλά τώρα δεν το κάνει. Κάποιος θα του προσφέρει καμιά μεγάλη αμοιβή ή κάποιο από τα υπόλοιπα αγόρια θα τον βοηθήσει να το ξεπεράσει.”

Φαντασιωνόμουν αυτή την εξωτική σκηνή. “θα το έκανες εσύ αυτό για τον Carlo;”, ρώτησα. Για απάντηση έλαβα το πρώτο πραγματικά ενθουσιώδες χαμόγελο από τον Terry. Δεν ήμουν ο μόνος που ονειρευόταν το κωλαράκι του Carlo.

“θα ήθελα να μιλήσω με το διευθυντή”, είπα ξαφνικά. Ένα συνοφρυωμένο “γιατί;” μου θύμισε ότι έπαιρνα πολύ απότομα τη στροφή. “θέλω να γράψω ένα άρθρο για αυτό το μέρος”, απάντησα. Η απάντηση ήρθε αμέσως: “Δεν νομίζω ότι ο Τommy δίνει πια συνεντεύξεις”.

“Γιατί όχι;” “Γιατί κάθε φορά που το κάνει, φαίνεται ότι τον γαμάνε. Έρχονται εδώ πέρα και όλα είναι μια χαρά και την επόμενη μέρα διαβάζεις το άρθρο και είναι γεμάτο βλακείες και συναισθηματισμούς. Πράγματα για να εντυπωσιάζουν τους αναγνώστες.” “Μήπως μιλάς για τον στρέιτ τύπο; Εγώ εργάζομαι σε μια μεγάλη γκέι εφημερίδα στην Ελλάδα”, του είπα, προσπαθώντας να πνίξω τον αυτοσαρκασμό στον τόνο της φωνής μου.

Τελικά, από ότι φάνηκε, το Tommy δεν ήταν τόσο διστακτικός όσο είχε φανεί στην αρχή. Μετά από περίπου πέντε λεπτά, στεκόταν ο ίδιος μπροστά μου, μου έριχνε μια γρήγορη εξεταστική ματιά και με ρωτούσε: “Τι θες να μάθεις;”

Κατέβηκα από το κάθισμα, και βρέθηκα να ξεναγούμαι στα δωμάτια του μπουρδέλου. “Πώς διαλέγεις τους άντρες;” ήταν η πρώτη ερώτηση που έκαιγε στο μυαλό μου. “Ψάχνουμε για καλά, περιποιημένα αγόρια”, μου απάντησε ανοίγοντας παράλληλα μια πόρτα σε ένα μεγάλο δωμάτιο. “Δεν χρειάζεται να είναι μοντέλα, αλλά πρέπει να είναι όμορφοι και ευχάριστοι στην συνομιλία μαζί τους. Χρειάζεται να έχουν ένα μέτριο προς το καλό σώμα. Μιλάμε για αγόρια από 18 μέχρι περίπου 30 χρονών.”

Στεκόμασταν σε ένα μεγάλο δωμάτιο χωρίς παράθυρα, με ένα τεράστιο διπλό κρεβάτι στο ένα τοίχο, μια μεγάλη τηλεόραση στον άλλο τοίχο και ένα όμορφα πλακοστρωμένο ανοιχτό ντουζ στη γωνία. “Αυτό είναι ένα μέτριο δωμάτιο”, πρόσθεσε ο Tommy γυρίζοντας ένα διακόπτη πάνω από το κρεβάτι. Αμέσως ο χώρος γέμισε με απαλή μουσική. Ένα γύρισμα του διακόπτη άλλαζε τη μουσική σε ροκ ή σε κάντρι. Αν εξαιρούσαμε την απουσία παραθύρου, θα μπορούσε να είναι το δωμάτιο ενός ξενοδοχείου Α-κατηγορίας.

*“Πώς διαπιστώνεις αν ένα αγόρι μπορεί,τον δοκιμάζει κανένας;”

“Οχι”, απάντησε ο Tommy. “Τα παιδιά έρχονται εδώ πέρα μόνα τους και ζητούν δουλειά. Δεν διαφημίζουμε ποτέ ούτε προσπαθούμε να προσελκύσουμε. Αν μου αρέσει, τον βάζω να συμπληρώσει ένα έντυπο με πληροφορίες και πάμε σε κάποιο δωμάτιο για μια συνέντευξη. Αν δεν είμαι σίγουρος για το σώμα του, μπορεί να του ζητήσω να βγάλει τα ρούχα του, αλλά αυτό συμβαίνει σπάνια. Αν όλα πάνε καλά, του δίνουμε μερικές δοκιμαστικές μέρες, συνήθως τρεις μέρες.”

Πάει κι η φαντασίωση μου να δουλέψω ως υπεύθυνος προσλήψεων σε μπουρδέλο. Σίγουρα όμως θα είχα μέλλον ως εκπαιδευτής αγοριών, σωστά; “Οχι”, ήταν η απάντηση του Tonny, αποκαθηλώνοντας ένα ακόμα ονειρεμένο επάγγελμα. “Οι νέοι άντρες γνωρίζουν τι κάνουν. Και αν τύχει να μην ξέρουν, θα τους πουν οι πελάτες. Έχουμε ένα βίντεο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν πριν μπουν στην αίθουσα για το μασάζ. Με το S/M, εξαρτάται από το αγόρι: ή το κάνει ή δεν το κάνει.”

“Πόσο καιρό μένουν συνήθως τα αγόρια;”

“Συνήθως για έξι μήνες περίπου”, μου απάντησε τραβώντας ένα συρτάρι για να μου δείξει τα απλά εργαλεία της δουλειάς – προφυλακτικά, λάδι για μασάζ, Κ-Υ. “Μερικά αγόρια μένουν για ένα ή δύο χρόνια.”

Τα ζητήματα υγιεινής ήταν κάτι άλλο που με απασχολούσε. “Ένας κυβερνητικός υγειονομικός υπάλληλος έρχεται εδώ για να εξετάσει τα παιδιά για σεξουαλικά μεταδιδόμενες ασθένειες κάθε τρεις εβδομάδες. Όλα τα παιδιά είναι καθαρά και υγιή. Αλλιώς θα μας έκλειναν.” Σύμφωνα με τον Ολλανδικό νόμο, εξήγησε ο Tommy, οι εργαζόμενοι οποιουδήποτε κλάδου δεν μπορούν να αναγκαστούν να κάνουν τεστ για ΗΙV. Αλλά αν κάποιος εργάτης του σεξ θέλει το τεστ, τότε αυτό είναι δωρεάν. “Έτσι κι αλλιώς κάνουν πάντα ασφαλές σεξ οπότε δεν έχει σημασία.” Τι μετρά για ασφαλές; Τσιμπούκια χωρίς χύσιμο στο στόμα. Το χύσιμο στο στόμα δεν ενθαρρύνεται και το πρωκτικό σεξ χωρίς προφυλακτικό απαγορεύεται απολύτως.

“Ώστε τα αγόρια γαμιούνται κιόλας”, ρώτησα, με το μυαλό μου κολλημένο στον παρθένο Carlo.

“Δεν είναι αναγκασμένα”, μου εξήγησε ο Tommy. “Εξαρτάται από αυτά και τον πελάτη. Ο κανονισμός λέει ότι το αγόρι πρέπει να ανακαλύψει τι θέλει ο πελάτης όσο κάθονται ακόμα στο μπαρ. Αν το αγόρι δεν κάνει κάτι, τότε ο πελάτης είναι ελεύθερος να διαλέξει κάποιον άλλο. Αλλά το αγόρι πρέπει να πει τι κάνει και τι δεν κάνει από πριν ώστε να μην υπάρχουν διαφωνίες στο δωμάτιο.” Αυτή είναι ειλικρίνεια και επικοινωνία!

“Μπορούν τα αγόρια να χρεώσουν παραπάνω για διαφορετικά πράγματα;” ρώτησα. “Ασφαλώς όχι”, ήταν η αυστηρή απάντηση. “Ολες οι διαπραγματεύσεις πρέπει να γίνουν στο μπαρ, πριν το αγόρι πάρει τον άντρα στο δωμάτιο. Όταν φτάσουν εκεί, δεν μπορεί να ζητήσει κι άλλα χρήματα. Ο άντρας μπορεί να του δώσει φιλοδώρημα αν επιθυμεί, αλλά το αγόρι δεν μπορεί να τον πιέσει.”

Καθώς γυρνούσαμε από δωμάτιο σε δωμάτιο – περνώντας από χώρους για S/Μ σε δωμάτια με στρώματα νερού – ο Tommy μου εξηγούσε ότι διατηρούσε αυτό το μπουρδέλο εδώ και δέκα χρόνια. Δεν τόλμησα να τον ρωτήσω αν κάποτε υπήρξε “αγόρι” – σίγουρα ήταν ένας όμορφος άντρας, πολύ πιο μεγάλος από 30 χρονών. Άρχισε να μου μιλά για την πολιτική της Ολλανδίας. Ισχυρίστηκε ότι αυτό επρόκειτο να γίνει το πρώτο αντρικό μπουρδέλο με άδεια στον κόσμο. Σε αντίθεση με όσα πιστεύουν πολλοί, μου εξήγησε, τα μπουρδέλα στο Άμστερνταμ είναι ακόμα τεχνικά παράνομα. Δεν ήταν σίγουρος για το πότε θα γινόταν η νομιμοποίηση, αλλά πίστευε σύντομα. Μου είπε περήφανος ότι ο υπουργός υγείας είχε επισκεφτεί το μαγαζί του για να δει πώς πρέπει να είναι ένα πορνείο. Αρκετά άλλα σπίτια με αγόρια τα είχε κλείσει η αστυνομία, είπε ο Tommy, γιατί είχαν αγόρια κάτω των 18, ή επέτρεπαν τα ναρκωτικά. Μερικά είχαν κατηγορηθεί ότι εισήγαγαν νέους από τα Βαλκάνια και τους κρατούσαν για σεξουαλικούς σκλάβους.

Τον ρώτησα για τις σχέσεις του με την αστυνομία. Μου εξήγησε ότι υπήρχε ειδική μονάδα για τα πορνεία. Μέσα σε δέκα χρόνια είχε καλέσει την αστυνομία μόνο δύο φορές. “Είχα μια φορά κάποιον που δεν ήθελε να πληρώσει”, διευκρίνισε, “και ήταν και ένας άλλος που είχε πιει κι έκανε φασαρία.”

Η περιοδεία μας πλησίαζε στο τέλος της, και καθώς επιστρέφαμε στο μπαρ μπόρεσα να δω με την άκρη του βλέμματος μου τον Carlo να χαμογελά με μια γκριμάτσα που σε σκλάβωνε. θα ερχόταν, όμως, να μου μιλήσει μόνο αν τον προσκαλούσα εγώ, γιατί με είχε ήδη πλησιάσει μια φορά. Κάθισα σκεφτικός στο μπαρ. Το άρθρο θα σταματούσε στο σημείο αυτό.

Παραθέτουμε εδώ ένα απόσπασμα διηγήματος από τη συλλογή “Αλησμόνητα σινεμά” του Ανδρέα Αγγελάκη (εκδ. Εξάντας, εξαντλ.) θέλοντας να μεταφέρουμε το κλίμα μιας άλλης εποχής (80s) σε σχέση με τις γκέι γνωριμίες και όχι μόνο.

Αλλού μιλήσαμε για κείνα τα σινεμά που δεν είναι χώρος λαμπερού αστικού θριάμβου. Σινεμά που δεν θα τολμήσει ο νεαρός να επιδείξει την αρραβωνιαστικιά ή την κοπέλα του, κρατώντας της το χέρι, σαλιαρίζοντας μαζί της. Ούτε ο πενηντάρης σύζυγος με την κοιλίτσα θα διανοηθεί να κυκλοφορήσει εκεί μέσα τη μαραμένη του συμβία. Τα σινεμά αυτά είναι απόλυτα ανδροκρατικοί χώροι, όπως τα παλιά καφενεία πριν τις χαζοχαρούμενες καφετέριες. Έχουν τους δικούς τους κώδικες, τους δικούς τους ανθρώπους, τη δική τους νομοτέλεια. Στοιχειώνονται από μοναξιές, ερημιές, απογοητεύσεις, προσδοκίες. Κυρίως είναι μια λύση πρόσκαιρης ξεχασιάς, μια αναβολή μαύρων σκέψεων, ένα ξόρκι αποτελεσματικό μέχρι ν’ απειλήσει πάλι το κοράκι. Ο κόσμος τους είναι ένα πολύχρωμο φθαρμένο και θαμπό μωσαϊκό, όπως εκείνα των χαμένων πολιτισμών και των κατεστραμμένων πόλεων. Κάτι μυστηριώδες κι ανικανοποίητο πλανιέται στους διαδρόμους και στα καθίσματά τους. Κάποιες ψηφίδες του μωσαϊκού ακόμη λάμπουν, άλλες έσπασαν, αλλού υπάρχουν χάσματα που πρέπει να συμπληρώσεις με τη φαντασία και το ένστικτο. Το αίσθημα που σου γεννάνε τα πορνεία της Πομπηίας με τις τοιχογραφίες τους. Το κοινωνικό στίγμα που επισύρει η προσέλευση στους χώρους αυτούς δεν είναι ικανό να μειώσει την ποιητική τους διάσταση. Έστω.

Οι θαμώνες στα σινεμά αυτά καταφθάνουν πρωί πρωί, σχεδόν με τη τσίμπλα στο μάτι. Πολλές φορές απ’ τις εννιά. Τυχαίνει μέρα που στις έντεκα το σινεμά έχει μισογεμίσει. Ιδίως τις Κυριακές ή τις μεγάλες αργίες: 28 Οκτωβρίου ή 25 Μαρτίου. Ίσως και την Πρωτομαγιά, γιατί πολλοί από τους θαμώνες δεν έχουν ιδιαίτερα στενούς δεσμούς με την οικογένειά τους ή δε διακρίνονται για την πολιτική τους συνείδηση και τη φιλοσόφηση της εργατικής τους ταυτότητας, οπότε λείπουν απ’ τις μαζικές συγκεντρώσεις της ημέρας με τα γαρίφαλα στο χέρι και τις κονκάρδες. Αντιλήψεις.

Για τους περισσότερους αποτελεί ένα διάλειμμα της δουλειάς τους, γι’ άλλους είναι ένας λόγος να πάρουν το λεωφορείο απ’ την Αγια-Βαρβάρα, το Πέραμα, τα Ταμπούρια ή το Αιγάλεω και να κατέβουν στο τέρμα, εκεί γύρω κάτω στην Ομόνοια, προς την Κουμουνδούρου. Μερικοί απ’ αυτούς θα μπορούσαν να κατέφευγαν σε σινεμά του είδους στην περιοχή τους. Οι περισσότερες λαϊκές συνοικίες όλο και κάτι διαθέτουν τόσο στην Αθήνα όσο και στον Πειραιά.

Τ’ αποφεύγουν γιατί και η τσόντα δεν είναι πολύ σκληρή και το άγρυπνο μάτι της γειτονιάς παρακολουθεί τους λάτρεις και τους φανατικούς. Έτσι, χώνονται πρώτοι και καλύτεροι στα μακρινά σινεμά των κέντρων. Ασφαλέστερο.

Αυτός που το ’σκασε για μια-δυο ώρες απ’ τη δουλειά του ή κάνει διάλειμμα μιας ωρίτσας φαίνεται αμέσως. Δεν καθυστερεί στο μπαρ, το περιβόητο φουαγιέ (όπου γίνεται η εκτίμηση των καταστάσεων και το ζύγιασμα), αλλά φροντίζει να δει όση περισσότερη ταινία γίνεται. Κι αν πάει στην τουαλέτα, θα ’χει ένα συγκεκριμένο σκοπό.

Απεχθάνεται το λακριντί και τα τσαλίμια. Προηγείται η δουλειά του και το να ’χει ξεμπλέξει έγκαιρα για να ’ναι πίσω στην ώρα του. Δεν κάνει για πολλά-πολλά. Συνήθως κάθεται προς τη μέση της αίθουσας, αριστερά και δεξιά του κεντρικού διαδρόμου κι όχι στ’ ακραία καθίσματα αριστερά και δεξιά που προτιμούν από παράδοση οι πρόθυμοι για περιπέτειες. Λέει, συνήθως, την αλήθεια για το πού εργάζεται κι αφήνει, περιέργως, το αληθινό του όνομα σε κείνα τα δέκα λεπτά της γνωριμίας. Λες κι έχει σημασία το αληθινό ή ψεύτικο όνομα για τις πρόσκαιρες αυτές γνωριμίες! Τέλος πάντων. Πολλοί είναι βραδινοί στις δουλειές τους και θέλουν να πάνε με κέφι, όπως, λόγου χάρη, γκαρσόνια που πιάνουν δουλειά τ’ απογευματάκι ή μετά τις εφτά, γι’ αυτό και κάνουν πρώτα τη βόλτα τους στο σινεμά.

Αυτός που το ’σκασε απ’ τη γυναίκα του και τα παιδιά του φαίνεται, σε πρώτη φάση, αμέσως. Πολύ απλό: η βέρα στο δεξί και η ηλικία του. Πάνω από τα τριανταπέντε, με παιδιά μεγαλωμένα πια. Υποπτευόμαστε μειωμένο σεξουαλικό ενδιαφέρον προς τη μεσόκοπη συμβία. Μιλάει με μισόλογα και βαριεστημένα για το συζυγικό του βίο. Τακτοποιημένος επαγγελματικά, δεν τον απασχολεί το οικονομικό, σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να βάλει και το ταξί. Συνήθως παρακολουθεί την ταινία προσεκτικά, λες και βλέπει Μπέργκμαν. Θα ρωτήσει πρώτος αν διαθέτεις σπίτι και θ’ αντλήσει απ’ το φιλμ διδαχές σχετικά με στάσεις, καταστάσεις και λόγια που θα χρησιμοποιηθούν στο κρεβάτι του ή – το πιθανότερο – σε ξένη, αλλά φιλόξενη, κλίνη. Αυτός, καμιά φορά, μπορεί να πάρει και κανένα τηλέφωνο. Έχει μιαν αίσθηση σεβασμού, μιαν εκτίμηση προς τον κάτοχο του τηλεφώνου, γενικά. Το τηλέφωνο συμβολίζει ένα είδος κοινωνικής καταξίωσης. Ο ίδιος ίσως πολύ να ταλαιπωρήθηκε μέχρι να τοποθετηθεί η πολυπόθητη συσκευή στο σπίτι του. Θα ήταν καθημερινό θέμα συζήτησης κι αναμονής για τρία ή τέσσερα χρόνια. Μπορεί και περισσότερο. Όλοι ξέρουμε τι μανίκι είναι ο ΟΤΕ.

Οι νεαροί που ανακαλύπτουν τον κόσμο και τις ερωτικές ορέξεις τους μέσω του μεγαλόθυμου σινεμά απ’ τους συγκινητικότερους και ειλικρινέστερους θαμώνες. Τα δεκαοχτώ, σαν κανόνας, τα ’χουν περάσει. Ελάχιστοι νεαρότεροι ξεφεύγουν απ’ τη δράκαινα του ταμείου και του πορτιέρη. Οι αστυνομικοί που γυροφέρνουν δεν αστειεύονται. Μια για εξακρίβωση στοιχείων, μια, τάχατες για τσιγάρο, αποτελούν μια αναπόφευκτη παρουσία που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Οι αθωότεροι απ’ τους νεαρούς θ’ ακολουθήσουν ταραγμένοι και ερεθισμένοι τους σχετικούς κυρίους που θα τους ανοίξουν συζήτηση και θα προτείνουν νεσκαφέ, σε πρώτη, εισαγωγική, φάση, σε κάποια καφετέρια εκεί δίπλα. Το παλιό, δηλαδή, σάμαλι, που θυμόμαστε με νοσταλγία τη δεκαετία του πενήντα. Οι πιο ξεγβαλμένοι θα μπουν αμέσως στο ψητό και θα συζητήσουν την οικονομική πλευρά της περιπέτειας. Συνήθως δεν έχουν ταμπού. Είναι κι αυτό μια εμπειρία, λένε μέσα τους, που, συν τοις άλλοις, έχει και κάποιο χαρτζιλίκι όφελος. Οπότε, προς τις τι οι δισταγμοί και οι αναστολές; Και προχωράνε στο παρασύνθημα. Για να είμαστε ειλικρινείς, υπάρχει και μια, μικρή, έστω, κατηγορία νεαρών, που θα δοκιμάσει την περιπέτεια χωρίς να διανοηθεί αμοιβή και οφέλη ποικίλα. Οι τυχεροί κύριοι θ’ απολαύσουν γνήσια και λεβέντικη παρέα, μόνο που τ’ όνειρο θα κρατήσει πολύ λίγο. Τα παιδιά θ’ αρνηθούν κατηγορηματικά να τους ξαναδούν, ούτε καν θα δεχθούν να πάρουν το κλασικό χαρτάκι με το τηλέφωνο. Τελεία και παύλα.

Αυτά για τη νεολαία, την εργαζόμενη κυρίως, που έχει μεγαλύτερες ορέξεις και τόλμη – παιδιά μηχανουργείων, τεχνικών σχολών και βάλε –, σε αντίθεση προς τα παιδιά των λυκείων ή τους φοιτητές, που η αστική τους διάβρωση και οι νουθεσίες των δασκάλων και της οικογένειας έχουν αποτρέψει από το κολύμπι σε άγνωστα νερά. Κι εδώ, γι’ άλλη μια φορά, η λαϊκή τάξη παρουσιάζεται λιγότερο φαρισαϊκή και φτιαχτή. Αυτά για τις νεαρές ηλικίες.

Άλλος τύπος, εκτός απ’ το βιαστικό, σκαστό οικογενειάρχη και τους πιτσιρικάδες, είναι ο άνεργος. Χτίστες, οικοδόμοι, μαγαζάτορες που έβαλαν λουκέτο στο μαγαζί τους γιατί η δουλειά δεν πήγαινε καλά, ναυτικοί απογοητευμένοι, επαρχιώτες που ήρθαν να δοκιμάσουν την τύχη τους στην Αθήνα. Κάθε καρυδιάς καρύδι που στο τετράωρο της προβολής – συνήθως βλέπουν και τα δύο έργα: πού αλλού να καταφύγουν; – κάνουν μια γενναία προσπάθεια να πάνε κάτω τα φαρμάκια και να ξεχαστούν με τις εξωφρενικές υπερβολές του μαγικού πανιού.

Αυτοί μπορεί πολλές φορές να κάτσουν κι έξι ώρες μέσα, βλέποντας το διπλό πρόγραμμα απ’ την αρχή, πλήρως απορροφημένοι στο ευεργετικό σκοτάδι. Έχουν βρόμικες κάλτσες που βγάζουν μπόχα, άπλυτοι και φορώντας τα ίδια ρούχα για καιρό, απλώνουν τα πόδια τους στο μπροστινό κάθισμα μ’ ελάχιστο γνιάξιμο για την ταλαιπωρία των διπλανών. Ανοίγουν οι ίδιοι πρώτη συζήτηση μ’ ένα «σου περισσεύει κάνα τσιγάρο, ρε φίλε;» ή «κερνάς καμια κόκα κόλα, ρε πατριώτη;» Περιττό να πούμε πως πρόκειται για ψυχικό να βάλει κανένας το χέρι στην τσέπη και να τους φιλέψει κανένα πενηντάρι. Το πού θα κοιμηθούνε τη βραδιά είναι άγνωστο. Οι ναυτικοί, βέβαια, έχουν τη βολική «Ναυτική Εστία» που συγκεντρώνει στη φτερούγα της πολύ κοσμάκη. Φτηνά, καθαρά, με τηλεόραση στο σαλόνι, χώρια οι γνωριμίες και οι φίλοι που έκαναν στα καράβια και τώρα, μετά από χρόνια, ξαναβρίσκουν, στην ίδια μοίρα μ’ αυτούς, να τριγυρίζουν από γραφείο σε γραφείο, στο «Ελλάς», στη «Βοσκοπούλα» και στην Ακτή Μιαούλη, με το φυλλάδιο στην πίσω τσέπη και το γοητευτικό τατουάζ στα μπράτσα. Οι μη ναυτικοί θα περάσουν τη νύχτα τους στα πεζουλάκια της Ομόνοιας, στις καρέκλες του Σταθμού Λαρίσης, στο παρκάκι απέναντι – ή στο τμήμα επί αλητεία. Μακρινή και ακραία ελπίδα να τους πάρει σπίτι κάποιος γραβατωμένος κύριος, απ’ αυτούς που διαθέτουν γκαρσονιέρα και ψευδώνυμο, αφού προηγηθεί μια έντιμη διαπραγμάτευση και συζητηθούν καταλεπτώς οι λεπτομέρειες. Η λύση εξευρίσκεται γρήγορα, γιατί κι ο σιτεμένος κύριος δεν έχει πολλές επιλογές και προτάσεις, αλλά κι ο φουκαράς ναυτικός το μόνο που έφαγε ήταν το σάντουιτς με τυρί το μεσημέρι στον Τινάνειο Κήπο. Αυτά σαν κανόνας.

Οι δυσάρεστες εξαιρέσεις, φυσικά, υπάρχουν και δεν ωφελεί να εθελοτυφλούμε. Μικροκλοπές (συνήθως το τηλεκοντρόλ ή το βίντεο), ληστείες (μπορεί να ξεσηκώσουν όλο το σπίτι άμα λάχει κι έχει κάνει ο μοναχικός κύριος το λάθος να δώσει, έστω και για πέντε λεπτά, το κλειδί του. Βγάζουν αντικλείδι.), ρεζιλίκια (ξεφωνητά μέσα στην πολυκατοικία, που πολλαπλασιάζονται στην ησυχία της νύχτας, πως τάχατες τους χρωστάνε λεφτά και κατέβαινέ τα, πούστη, μην τα κάνω γυαλιά-καρφιά εδώ μέσα), μέχρι και φόνοι, ναι, φόνοι. Οι Μπινίκοι και τα παρασιτικά – σκληρά μεν, αλλά χαμένα και δυστυχισμένα αυτά πλάσματα – που μπήγουν αχλάδια στο λαιμό ηλικιωμένων ή τους βάζουν πετρέλαιο και τους καίνε, προέρχονται συνήθως απ’ τους κύκλους αυτούς των ανέργων που νομίζουν πως πιάσανε την καλή, στα ξαφνικά, με τη γνωριμία του εξηντάρη. Την ώρα που γράφονται οι γραμμές αυτές δεν έχει βρεθεί ακόμα ο δολοφόνος του Κώστα Ταχτσή – μία βδομάδα μετά το θάνατό του –, ο περίφημος νεαρός με το μουστάκι που εθεάτο ο Ταχτσής σε διάφορα στέκια μαζί, αν συμφωνήσουμε πως αυτός τελικά τον έπνιξε.

Συνήθως ο δολοφόνος δε βρίσκεται, εκτός, αν σκανδαλωδώς βοηθήσει η τύχη, και συλληφθούν γι’ άλλα αδικήματα και, στην ανάκριση, καθώς θα τις τρώνε, τα ξεράσουν και τ’ άλλα τους ανδραγαθήματα. Η αστυνομία πολλές φορές έχει κατηγορηθεί για προκατάληψη κατά των περιπτώσεων που αφορούν σε μεσόκοπους κυρίους αποκλίνουσας, όπως λένε, ερωτικής συμπεριφοράς. Προτιμά να διελευκαίνει πιο νορμάλ καταστάσεις. Οι κύριοι αυτοί, έστω και νεκροί, όζουν ακόμη και την ενοχλούν και μετά θάνατον στη φαλλοκρατική τους δομή. Για να δούμε, λοιπόν, τι θα γίνει με την υπόθεση Ταχτσή. Ήδη δεν μιλάει κανένας, πια, γι’ αυτήν. Αδικοχαμένος πήγε. Τα τελευταία χρόνια, σκέφτομαι, οι απώλειες στο χώρο ήταν πολλές και επώδυνες. Απ’ τους φίλους που δεν μπόρεσαν να βάλουν μια υπογραφή με βαρύτητα, να διαμαρτυρηθούν για τα στραβά που θα ’βλεπαν, να υπερασπίσουν με τον τρόπο τους ο καθένας την ίδια υπόθεση, χάθηκαν τρεις σημαντικοί: ο Γιώργος Ιωάννου, ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, ο Κώστας Ταχτσής. Τι κρίμα! Κι οι καιροί είναι πονηροί. Να δούμε πόσοι πια μείναμε.

Πίσω, όμως, στους ανέργους. Είναι αλήθεια πως τα αισθήματα από τη βραχυχρόνια συναναστροφή μαζί τους είναι ποικίλα και αντιφατικά. Αφενός ένα φοβερό ψυχοπλάκωμα απ’ τη μιζέρια και την ατυχία τους, αφετέρου ένα άγριο αίσθημα αυτοεπιβεβαίωσης, συνείδησης αξίας και υπεροχής. Αυτό είναι που υπαγορεύει κάποιες φιλανθρωπικές πράξεις, όπως τα κεράσματα, το χαρτζιλικάκι, τις συμβουλές.

Οι ένοπλες δυνάμεις κάθε σώματος, τώρα πλέον σπανίζουν στα σινεμά. Ή έχει μειωθεί κατά πολύ η παρουσία τους – χώρια που δεν είναι εύκολο να τους διακρίνεις με τα πολιτικά και το μακρύ μαλλί, νέα ήθη στην στρατευμένη νεολαία μας. Οι κατάλληλες ηθικοδιδακτικές συμβουλές, πασπαλισμένες με ιατρικές πληροφορίες, εμφανίζουν τα σινεμά αυτά σαν τόπους απωλείας και κινδύνου.  Οι ποδηγέτες τους, που σίγουρα πέρασαν από ορισμένες εμπειρίες των χώρων τούτων, ξεχνάνε την αθωότητα που τους διακρίνει σε σχέση με άλλα τινά.

Πάνε λοιπόν, ανεπιστρεπτί, οι τσαρουχικές κολαρίνες, οι φαρδιές ζώνες, τα καπέλα με το ΚΡΙΕΖΗΣ, το ΛΗΜΝΟΣ, το ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ή οι μπερέδες και τα δίκωχα. Μόνο τα μεσημέρια γεμίζουν τα πράσινα λεωφορεία του Περάματος αφρούς και κύματα, ναυτάκια που λαγοκοιμούνται εξαντλημένα στο κάθισμα, με το άσπρο καπέλο τους έτοιμο να πέσει απ’ τα γόνατα. Πάνε και οι εποχές όπου ακόμη και οι τρόφιμοι των οχτάμηνων ή μονοετών αστυνομικών σχολών έπαιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο στο σινεμά και ξεκινούσαν πρώτοι το αλισβερίσι. Κι όχι μόνο κατά την εποχή της χουντικής εφταετίας που οι ένοπλοι έδεναν και έλυναν με πολύ τουπέ. Μέχρι την εμφάνιση του ιού, εκεί κατά το ’80-’81, τα στρατευμένα παιδιά δε συμμαζεύονταν. Οι λοχαγοί και ορισμένες αγέλαστες ιησουϊτικες έπνιξαν εν τη γενέσει τους διαθέσεις, ορμές και οικονομικές ανάγκες. Και, βέβαια, δε μιλάμε για τ’ απαραίτητα προφυλακτικά μέτρα που πρέπει να γίνουν συνείδηση σ’ όλους – κάθε άλλο. Αναφερόμαστε στο τι διαισθάνεται κανείς ότι υπάρχει και λειτουργεί κάτω από τις παπικές συμβουλές, εννοούμε το νέοσυντηρητισμό και το ρατσισμό που καλλιεργείται έντεχνα και πονηρά.

Για τους αστυνομικούς που κάθε τρεις και δέκα θα κάνουν την εμφάνισή τους για να τρομοκρατήσουν, κυρίως, τους άτακτους που καπνίζουν, δε θα πούμε πολλά. Συνήθως είναι πολύ νέοι, νεοφώτιστοι, μόλις πρέπει ν’ αποφοίτησαν απ’ τις σχολές τους κι εφαρμόζουν με το νι και το σίγμα ό,τι τους μάθανε. Εξαιρετικής καλλονής και ζηλευτής σωματικής εμφάνισης, με το καπέλο υπό μάλης – μη χαλάει το μαλλί – και στενότατο, κολλητό σχεδόν, παντελόνι, προς επίδειξη του ανδρισμού τους. Νάρκισσοι ολκής και ελαφρώς αστείοι όταν αρχίζουν εκείνα τα ξεφωνητά στην αίθουσα: «Εσύ, κύριε, εσύ, στη μέση, με το τσιγάρο, εσένα λέω, κάνεις πως δεν ακούς; βγες έξω γρήγορα». Πολύ θα το ’θελαν να κάθονται κι εκείνοι ήσυχα και καλά στην ωραία τους θέση με το δεξί τους χέρι πάνω στο φουσκωμένο τους όργανο, στόχος κι αυτοί βολιδοσκόπησης κι επιθυμίας. Δε μπορούμε να τα ’χουμε όλα στη ζωή μας όμως. Κάποτε, είν’ αλήθεια, κατεβαίνουν τα σκαλιά δυο-δυο ή μόνοι σ’ ένα διάλειμμα της υπηρεσία τους και κάθονται σεμνά και αμίλητα όρθιοι στον πίσω διάδρομο παρακολουθώντας στις περίεργες στάσεις της Κάντι ή της Τζοζεφίν Μούντζενμπαχερ – δυο ηρωίδες με πολλά σουξέ. Ύστερα, ήσυχα-ήσυχα όπως ακριβώς ήρθαν, αποχωρούν, οπότε ακούγεται το ανακουφιστικό εκείνο «φύγαν οι ρούνες, παιδιά, βγείτε».

Την εποχή που ήμουν γνήσιο bookworm, στα μετεφηβικά χρόνια, χανόμουν για ώρες στα μικρά και μεγάλα βιβλιοπωλεία της Θεσσαλονίκης για να ανακαλύψω τον επόμενο «θησαυρό». Ήμουν ήδη φαν του William Samuel Burroughs (ή WSB όπως τον αποκαλούσα αγαπησιάρικα) αλλά μου είχαν ξεφύγει αρκετά βιβλία του. Εκείνη την ημέρα το χέρι μου έπιασε ένα βιβλιαράκι του WSB που λεγόταν «Αδελφή». Και με αυτό το βιβλίο ξεκινάω την ανάρτησή μου.

Παρότι μικρό, ήταν πολύ βαρύ για το νεανικό χέρι μου. Το «Αδελφή» ήταν νέτα σκέτα πολύ ξεκάθαρα βαρύ για μένα λόγω του τίτλου που δεν άφηνε πολλά περιθώρια παρανόησης και αναγκάστηκα να πάρω το no nonsense ύφος μου στο ταμείο. Αργότερα ανακάλυψα ότι ο τίτλος πρωτοτύπου ήτανε «Queer» που δεν μου  έλεγε και πολλά πράγματα την εποχή εκείνη αν και σίγουρα θα είχε κάνει εκείνη την αγορά μου λιγότερο αμήχανη.

Σήμερα, όμως, είδα μια φωτογραφία στο ίντερνετ του «Queer: η οριστική έκδοση» και παράλληλα ανεβαίνει και η σχετική ταινία «Queer», απόδοση στην μεγάλη οθόνη του βιβλίου απ’ ό,τι κατάλαβα.

Σε ποιον μεταφραστή να δώσουμε τα εύσημα; Σε αυτόν που επέλεξε το «Αδερφή» ή σε αυτόν που άφησε το «Queer» αμετάφραστο; Σίγουρα θα έπρεπε να τα ζυγίσουμε ανάλογα με την εποχή τους. Αρχικά, στις αρχές του ’90 δεν υφίστατο η λέξη queer στο ελληνικό καθιερωμένο λεξιλόγιο (κι εδώ βάζω και τα ελληνικά γκέι έντυπα). Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε, λοιπόν, για μια υποχρεωτική απόδοση του τίτλου στα ελληνικά τότε. Πώς επιστρέψαμε σήμερα στη χρήση της αγγλικής ορολογίας;

Η χρήση της λέξης queer στη Αμερική πρόκειται για επαναοικειοποίηση της αρχικής λέξης queer, που ναι μεν σήμαινε «ομοφυλόφιλος» αλλά χρησιμοποιούταν και άλλα πράγματα που ενοχλητικά «ξέφευγαν» λ.χ. τους σωματικά ανάπηρους (ή «σακάτηδες» όπως ορισμένοι επιθυμούν να αποκαλούνται και να ασκούν πολιτική). Με άλλα λόγια μια βρισιά κατέστη μια καθόλα κατεστημένη λέξη προς δημόσια χρήση (κι εδώ πρέπει να αναφερθούμε και στο academia που σχεδόν την αποθέωσε). Χρήσιμο θα ήταν να διευκρινίσουμε ότι η κοινότερη έμφυλα φορτισμένη βρισιά μεταξύ εφήβων εκεί είναι «hey, fag!» ή «hey, dyke!». Θα έλεγα ότι την αγωνία και τον αγώνα αυτής της επανοικειοποίησης της λέξης στο εξωτερικό, κατά ένα μεγάλο μέτρο, την αγνοούμε εδώ στην Ελλάδα. Οι ομοφυλόφιλοι άνδρες έχουν υπάρξει αδερφές, συκιές, πισωγλέντες, λούγκρες, πούστηδες, πουστάρες κ.ό.κ. Θέλει πολύ κόπο και αρκετά μεγάλη διαδρομή για να φέρει κανείς κάποια από αυτές τις βρισιές ως εύσημο αγώνα περισσότερο παρά ως λεκτική καταδίκη. Τα πράγματα έγιναν λίγο πιο εύκολα με τον όρο «γκέι», μιας και δεν είχε προέλευση από τα μέρη μας και ήταν σαφώς πιο εύκολο και ευγενικό να πεις «μπαμπά, είμαι γκέι» από το να χρησιμοποιήσεις τις προηγούμενες διαθέσιμες επιλογές.

Μέχρι που φθάσαμε στο «queer» μια λέξη που κανείς δεν καταλαβαίνει και κανείς δεν αποπειράται να μεταφράσει. Queer, κουήρ, κουίρ, κουήαρ είναι βολικά ανώδυνοι ήχοι για τη γλώσσα μας, διατηρώντας ακόμα μια περισσότερο βολική θολούρα — μιας και queer λέγεται ότι μπορεί να είναι κι ένας (ίσως αρκετά έξαλλος;) ετεροφυλόφιλος cis αντρας.

Προχωρώ λοιπόν στη σημερινή απόδοση της λέξης queer τόσο στην «οριστική μετάφραση» του βιβλίου όσο και στη μαρκίζα του κινηματογράφου – που παραμένει τίμια αλλά και θλιβερά ταυτόχρονα αμετάφραστη: “queer”

Θα μπορούσαμε ενδεχομένως να κάνουμε μια στάση και να αναλογιστούμε την προσέλευση κόσμου σε μια ταινία που ονοματίζεται ΑΔΕΛΦΗ και όχι QUEER στη σημερινή εποχή. Ορισμένοι ίσως να μιλούσαν και για επανατραυματισμό από την πρώτη επιλογή – ξεχνώντας ότι ακόμα και τα τραύματα εξελίσσονται μέσα από συλλογικούς και ατομικούς αγώνες ή ότι κάποτε θα αποκτήσεις μια ουλή εκεί που πιστεύεις ότι το τραύμα δεν πρόκειται ποτέ να κλείσει και που του οφείλουμε, περιφερόμενου και, εκβιαστικά μερικά φορές, επιδεικνυόμενου, σεβασμό και φροντίδα στην υποτιθέμενη μονιμότητά του.

Με άλλα λόγια, ποιοι αγώνες στο παρελθόν – τραυματισμένοι, εξουθενωμένοι από ακραία ομοφοβία, με εμάς φοβισμένους στις τρύπες μας, αγκαλιασμένους ομαδικά στις πορείες και τα pride – μας δίνουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούμε αρκετά αφελώς αυτή τη λέξη;

Ίσως το queer να είναι ρήμα τελικά, διατείνονται μερικοί, όπως στο queering anarchism, για παράδειγμα. Ξεχνάμε, όμως, ότι αυτή η ακόμα πιο δύστροπη στη μετάφραση λέξη έχει ήδη αποδοθεί υποδειγματικά από ανώτερα χείλη: το ανωδυνο, δημοσιογραφικό «the queering of a nation» έχει λεχθεί τα ελληνικά ως «ζούμε την εκπούστρευση του έθνους» [Σημ.: Μου διαφεύγει αν ήταν βουλευτής ή δημοσιογράφος είναι αυτός που το είπε].

Σε ελάχιστο σεβασμό προς την προέλευση και ιστορία των ξενικών λέξεων, διατείνομαι ότι όχι μόνο «ζούμε» αλλά και «ζητούμε» την εκπούστρευση του έθνους.

Κι εδώ τελειώνει ένας κύκλος λέξεων και χρόνου μιας και ξαναφτάσαμε στον παλιό, καλό πούστη που όλοι γνωρίζουμε και εμπιστευόμαστε. Είμαστε όμως αυτή τη φορά έτοιμοι να εκπουστρευθούμε με περηφάνεια ή θα αναθέτουμε σε άλλους to queer things up?